Tuberoskleroz anjiofibrom
Yüzde anjiyofibromlar

Tuberoskleroz Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

SON GÜNCELLEME: Nisan 23, 2018

Tuberoskleroz cilt ve sinir sistemini birlikte tutan nörokutanöz sendromlardan biridir. Nörokutanöz cilt ve sinir sistemini ilgilendiren manasına gelir. Tutulum sadece cilt ve sinir sistemi ile sınırlı değildir. Böbrekler, kalp, akciğerler ve gözler de hastalıktan etkilenir.

Tuberoz skleroz kompleksi (TSC) ya da Bourneville hastalığı olarak da bilinir. TSC gelişmin başlangıcında hücrelerin farklılaşması, çoğalması ve göçünü etkileyen  genetik bir bozukluktur. Vücutta neredeyse tüm organ sistemlerini etkileyebilen çeşitli kitlesel lezyonlara neden olur. Bu kitlesel yapılar hamartomatöz özelliktedir.

Hamartom: İyi huylu yani kanserli olmaya tümör benzeri büyüme. Normal hücre ve dokuların bulunması gereken alanda, dağınık hücre ve doku karışımından oluşur.

TSC’nin en bilinen cilt tezahürü yüzde görülen anjiofibromlardır. Bu lezyonlarlar, genellikle geç çocukluk ya da erken ergenlik dönemine kadar görülmez. Bunlar hamartomal oluşumlardır. Aşırı sebum veya akne ile ilgili değildir. Önce düz, kırmızımsı lekeler gelişir. Sonraki dönemde sivilce benzeri yapılara dönüşür. Anjiyofibromlar aşağıdaki resimde görülmekte. Bunlar kitlesel oluşumlardır ve kendi kendine iyileşmez. Lazer tedavisi ile azaltılabilirler.

Tuberoskleroz Neden Olur? Bulaşıcı mı?

Tuberoskleroz genlerden kaynaklanan bir hastalık olduğundan kişiden kişiye bulaşması söz konusu değildir. Tuberoskleroz hastası bireyler kalıtım yoluyla hastalığı %50 oranında kendi çocuklarına aktarırlar. Çünkü hastalık otozomal dominant olarak kalıtılır. Fakat hastaların %60’ı gebelik ya da döllenme sırasında yeni bir gen mutasyonu sonucu ortaya çıkar.

  • Tuberoskleroz, TSC1 ve TSC2 isimli genler üzerindeki mutasyonlardan kaynaklanır.  Fakat sadece bir genin etkilenmesi hastalığın oluşumu için yeterlidir.
  • TSC1 geni 9. TSC2 geni ise 16. kromozomda yer alır.
  • Bu iki gen tümör baskılayıcı genlerdir. Bunlardaki bozukluklar tümörlerin baskılanamamasına neden olur. Sonuçta TSC’de görülen kitlesel oluşumlar ortaya çıkar.

Tuberoskleroz Yaşam Süresi ve Hastalığın Gidişatı

TSC’nin etkileri çok çeşitlidir. TSC’li birçok insan entelektüel olarak normaldir ve normal bir hayat sürerler.  Bazılarının tıbbi problemleri, epilepsi ve zihinsel sağlık sorunları vardır. Yıllarca inanılanın aksine, çoğu hasta için prognoz çok iyidir. TS’li insanların çoğunluğu için yaşam beklentisi, aşırı derecede öğrenme güçlüğü ve epilepsisi olanlar için bile normaldir. Uygun tıbbi bakımla çoğunun yaşam süresi diğer insanlarla neredeyse aynıdır.

Böbrekler ve beyin gibi bazı organlarda, tedavi edilmezse ciddi zorluklara ve hatta ölümle sonuçlanabilecek komplikasyonlar olabilir. Bu da yaşam süresinde kısalmaya neden olabilir. Bu tehlikeleri azaltmak için, TSC’li insanlar potansiyel komplikasyonlar için doktorları tarafından yaşamları boyunca izlenmelidir.

Araştırma bulguları ve gelişmiş tıbbi tedaviler sayesinde, tuberoskleroz kompleksi olan insanlar şimdiye kadarkinden daha iyi sağlık hizmeti almaktalar. Ancak tam bir tedavi seçeneği bulunması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Tuberoskleroz Belirti ve Bulguları

Tuberoskleroz belirtileri hastalığın şiddetine göre kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı bireylerde çok şiddetli belirtilerle seyredebilir. Bazılarında ise erişkinlik çağına kadar tespit edilemeyen belli belirsiz bulgular bulunur.

Cilt Bulguları:

Açık renkli beyaz lekeler: Genellikle TSC’de en erken ve en sık bildirilen cilt bulgusudur. Bazı bebeklerde doğumda görülür. Bu lekeler sayesinde hastalığa çok erken evrede tanı konabilir. Lekeler vitiligo gibi diğer pigmente bozukluklarda görülen açık lekelerle karıştırılmamalıdırlar. Açık ciltli bireylerde az belirgin olduğundan tanınması güçleşebilir. Bu kişilerde wood ışığı denilen özel bir ışıkla lekeler tanınabilir.

Tuberoskleroz açık renkli cilt lekeleri
Tuberoskleroz’da görülen açık renkli hipopigmente cilt lekeleri

Yüzde anjiyofibromlar: Bunlar bazen hatalı olarak adenom sebaceum olarak adlandırılır.  Belirgin olarak gmrülebilen TSC ile ilişkili en sık cilt bulgularını oluşturur. Genellikle ilk olarak 2-5 yaşlarında ortaya çıkmaya başlar. Hastaların yaklaşık %75’inde görülür. Anjiyofibromlar küçük başlar. Kademeli olarak büyürler ve boyutlatı ergenlikle artar. Ash leaf lekeleri olarak da adlandırılır.

Tuberoskleroz anjiofibrom
Yüzde anjiyofibromlar

Konfetti benzeri cilt lekeleri: Başka bir tip açık renkli leke de konfeti benzeri cilt lezyonlarıdır.

    Tuberoskleroz beyaz konfeti lekesiBunların TSC’li hastaların % 2.8-28’inde ortaya çıktığı bildirilmiştir. Çok sayıda, yaklaşık 1-3 mm çapında küçük açık renkli lekeler şeklinde simetrik olarak meydana gelir. Genellikle kol ve bacaklarda yayılır. Konfeti benzeri cilt lezyonları, çocukluktan erişkinliğe kadar herhangi bir zamanda görülebilir.

Shagreen yamaları: Bu yapılar bir tür bağ dokusu hamartomudur. Genellikle hayatın ilk 10 yılında ortaya çıkar. Hastaların yatısında görülür. Birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişen boyuttadır. Portakal kabuğu benzeri bir dokuya sahiptir. Pembe sarı-kahverengi plaklar şeklinde kendini gösterir. Sırtta özellikle bel bölgesinde bulunur. Bazen göğüs ve karında da bulunabilir. 

Tuberoskleroz shagreen yaması
shagreen yamaları

Tırnak altı veya çevresinde fibromlar: Koenen tümörleri olarak da adlandırılan periungual veya subungual fibromlar TSC’li hastaların yaklaşık % 15’inde görülür. Erken ergenlik döneminde sıklıkla görülür.

Tuberoskleroz Beyin Bulguları

TSC’de üç tip beyin lezyonu görülür.

Tüberler: Hastalığa adını veren tuberler yani yumrular genellikle beynin yüzeyinde oluşur. Ancak bunlar beynin derin bölgelerinde de görülebilir.

Subependymal nodüller: Ventrikül adı verilen beynin sıvı dolu boşluklarının duvarında görülür.

Subepandimal dev hücreli astrositomlar: Bunlar subepandimal nodüllerin büyümesi sonucunda oluşur. Beyinde sıvı akışını bloke ederek sıvı ve basıncın artmasına neden olabilir. Baş ağrısı ve bulanık görme yol açacak şekilde büyüyebilir. 

Beyindeki bu oluşumlar çeşitli nörolojik, gelişimsel ve bilişsel sorunlara kapı aralar.

  • TSC’li bireylerin çoğu hayatları boyunca belli bir dönemde epilepsi nöbet geçirir. İnfantil spazmlar da dahil olmak üzere her türlü nöbet meydana gelebilir. Tonik-klonik nöbetler (büyük mal nöbetleri olarak da bilinir); veya tonik, akinetik, atipik absans, miyoklonik, kompleks parsiyel veya jeneralize nöbetler olabilir. İnfantil spazmlar doğumdan hemen sonra ortaya çıkabilir. İnfantil spazmalar ağır nöbetlerdir ve her nöbet beyinde büyük hasarlar bırakır. Konuşan bir bebek konuşmayı unutabilir. Ya da oturan bir bebek oturamaz duruma gelebilir. Bu nöbetlerin ebeveynler tarafından anlaşılması biraz güçtür.
  • Hastaların yarısı ila üçte ikisinde gelişimsel problemler ortaya çıkar. Hafif öğrenme güçlüğünden ağır zeka geriliklerine kadar değişen bilişsel problemler vardır.
  • TSC’li çocuklarda saldırganlık, ani öfke, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, oyun dışı davranış, obsesif-kompülsif bozukluk ve tekrarlayıcı, yıkıcı veya kendine zarar verme davranışı da dahil olmak üzere davranış sorunları yaşanır.  Bunların yönetimi zor olabilir.
  • TSC’li çocukların yaklaşık üçte biri otizm spektrum bozukluğu kriterlerini karşılamaktadır.

Tuberoskleroz Böbrek Bulguları

Kistler ve anjiomiyolipomlar gibi böbrek sorunları, genellikle TSC’li bireylerin yaklaşık yüzde 70 ila 80’inde görülür. Genellikle 15 ila 30 yaşları arasında gelişir. Kistler genellikle küçüktür, sınırlı sayıdadır ve ciddi sorunlara neden olmaz. Polikistik böbrek hastalığının (PKD) geni olan PKD1, kromozom 16 üzerinde TSC2 genini ile bitişik konumda bulunur. Tüberoskleroz hastası olan bireylerde bu yüzden PKD belirtileri görülebilir. 

TSC’li bireylerin yaklaşık yüzde 2’si, çocukluğunda polikistik böbrek hastalığına benzer bir şekilde çok sayıda kist geliştirmektedir. Bu durumlarda böbrek fonksiyonları tehlikeye girer ve böbrek yetmezliği oluşabilir. Nadiren de olsa, kistler kanayabilir, kan kaybına ve anemiye neden olabilir. Diğer nadir böbrek sorunları, anjiomyolipomdan gelişen böbrek hücreli karsinomayı ve TSC’li bireylere özgü iyi huylu tümörler olan onkositomaları içerir.

Tuberoskleroz Kalp Bulguları

Kardiyak rabdomiyom denilen tümörler TSC’li bebeklerin ve küçük çocukların kalbinde sıklıkla bulunur. Bunlar genellikle gebelikte fetüs ultrason muayenelerinde görülürler. Tümörler büyükse veya birden fazla tümör varsa, dolaşımı engelleyebilir ve bebekte ölüme neden olabilirler. Bununla birlikte, doğumda sorunlara neden olmazlarsa genellikle zamanla küçülürler ve kaybolurlar. Sonraki yaşamda bireyi etkilemezler.

Tuberoskleroz Göz Bulguları

Fakomalar olarak adlandırılan iyi huylu retinal hamartomlar bazen TSC’li kişilerin gözünde bulunur. Bu tümörler retina üzerinde beyaz lekeler olarak görülür. Genellikle görme kaybına veya diğer görme sorunlarına neden olmazlar. Ancak hastalığın tanısında yardımcı olmak için kullanılabilirler. Retna çevresinde iriste açık renkli lekeler bulunabilir.

Tuberoskleroz retinal fakoma
Göz dibinde retinal fakoma ya da retinal hamartom

Tuberoskleroz diğer bulgular

Karaciğer, akciğer ve pankreas da dahil olmak üzere vücudun diğer bölgelerinde ek tümörler ve kistler görülebilir. Kemik kistleri, böbrek polipleri, diş etinde fibromalar ve dişlerde çukurlar da oluşabilir.

Tuberoskleroz Tanısı Nasıl Konulur?

Çocuğunuzun belirti ve bulgularına bağlı olarak farklı branşlardaki uzman doktorlar tarafından değerlendirilmesi gerekir. Bunun için;

  • Nöroloji uzmanı
  • Cildiye uzmanı
  • Çocuk Nefroloğu (Böbrek Uzmanı)
  • Göz doktoru
  • Çocuk kardiyoloji uzmanı (Kalp doktoru) tarafından deperlendirilmesi gerekir.

Çocuğunuzun ilgili doktorlar tarafından muayene edilir. Belirtiler ve aile öyküsünü tartışılır. Tuberoskleroz ile ilişkili tipik kitlesel büyümeler (iyi huylu tümörler) araştırılır. Ayrıca, tüberosklerozu teşhis etmek ve ilgili sorunları tanımlamak için genetik testler de dahil olmak üzere çeşitli testler ve radyolojik tetkikler isteyeceklerdir.

Tuberoskleroz Tedavisi

  • Tedavide epilepsi nöbetleri varsa antiepileptik ilaçlar verilir.
  • Bazı hekimler tümörleri baskılamak için everolimus içerikli bir ilaç kullanırlar. Fakat ilacın yan etkileri fazladır.
  • Nöbetleri ilaçla durdurulamayan hastalarda bazı hekimler ketojenik diyet uygulamaktadırlar.
  • Epilepsi nöbetleri için epilepsi cerrahisi uygulanabilir.
  • Vücuttaki kitleler gerekliyse cerrahi olarak çıkarılır.
  • Yüzdeki fibroadenomlar lazer tedavisi ile ortadan kaldırılabilir.
  • Gelişimsel problemler için özel eğitim uygulanır. Eğitim desteğine ne kadar erken başlanırsa o kadar iyi sonuç alınır.
  • Motor gelişim geriliği varsa fizyoterapi desteği verilir.
  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite için çocuk ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilir. Gerekliyse ilaç başlanır.
  • Böbrek kistleri nedeniyle hipertansiyon gelişmişse antihipertansif ilaçlar ve tuzdan fakir diyet başlanır.

Bir önceki yazımız olan D Vitamini Eksikliği Nelere Yol Açar? Belirtileri Nelerdir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Kaynaklar:

https://emedicine.medscape.com/article/1177711-overview#a1

https://adc.bmj.com/content/early/2017/03/27/archdischild-2016-312001

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/tuberous-sclerosis/diagnosis-treatment/drc-20365971

Ayrıca kontrol et:

Skolyoz Derecesi Hesaplama

İÇİNDEKİLER Skolyoz Derecesi HesaplamaSkolyoz Derecesi Hesaplama İçin Farklı Bir Yöntem Skolyoz Derecesi Hesaplama yazımız içerisinde …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir